W jaki sposób edukacja w naturze wspiera rozwój samodzielności, kompetencji społecznych i poczucia sprawczości u dzieci?
Samodzielność i poczucie sprawczości nie pojawiają się nagle. Budują się powoli – w działaniu, w doświadczeniu, w codziennych, pozornie drobnych sytuacjach. W Polnej Edukacji to właśnie one stanowią jeden z fundamentów pracy z dziećmi i młodzieżą.
Za każdym razem, kiedy uczestnicy naszych zajęć przebywają kilka godzin w terenie, mierzą się ze zmienną pogodą, komunikują swoje potrzeby, podejmują próby zrobienia czegoś po raz pierwszy, to wzmacniają swoje poczucie sprawczości i kompetencji, że potrafią, że mają wpływ. Podczas zajęć dbamy o ten obszar, tak ważny dla budowania stabilnego poczucia własnej wartości.
Zaczynamy od podstaw: dobrania odpowiedniego ubrania, spakowania plecaka, przygotowania posiłku na ognisku. Dalej pojawia się bezpieczne korzystanie z narzędzi, wspinanie się na drzewa, organizowanie wspólnych działań czy rozwiązywanie konfliktów. Wszystkie te sytuacje, to cenne doświadczenia, budujące w dzieciach poczucie kompetencji. Każda podjęta próba staje się okazją do uczenia się przez działanie. Próby – zarówno udane, jak i nieudane – dostarczają informacji zwrotnej, uczą oceny sytuacji i pokazują, w jakich obszarach dziecko już sobie radzi, a gdzie potrzebuje jeszcze czasu i wsparcia.
Sukces przynosi radość i satysfakcję, ale jeszcze ważniejsze jest to, że staje się materiałem budującym wewnętrzne poczucie sprawczości. To ono sprawia, że dzieci z coraz większą pewnością siebie podejmują kolejne wyzwania.
Jako osoby prowadzące jesteśmy zawsze obok – czujni, uważni, dbający o bezpieczeństwo. Jednocześnie świadomie nie wyręczamy dzieci. Stwarzamy przestrzeń do samodzielnego działania, zachęcamy do uczenia się w praktyce, wzmacniamy każdą podjętą próbę. W trakcie roku obserwujemy znaczące postępy w obszarze samodzielności – dzieci, które na początku potrzebują przypominania o podstawowych czynnościach (jak przebranie, posiłki czy picie odpowiedniej ilości wody), z czasem potrafią samodzielnie rozpalić i dopilnować ogniska dla całej grupy czy zadbać o bezpieczeństwo podczas wyprawy do lasu.
Samodzielność w Polnej Bazie to jednak nie tylko umiejętności praktyczne. Równie istotnym obszarem są kompetencje społeczne. Kiedy pomysły czy potrzeby się zderzają, pojawia się konflikt, a emocje biorą górę – uczymy się mówić o swoich potrzebach, stawiać granice i szukać rozwiązań. Często pytamy dzieci: „Co możesz zrobić sam?” – wzmacniając ich w przekonaniu, że są zdolne poradzić sobie z trudną sytuacją. Towarzyszymy rozmowom, ale nie przejmujemy ich za dzieci. Zaskakująco często znajdują one rozwiązania dojrzałe i uważne – jeśli tylko mamy gotowość im na to pozwolić.
Z tego samego powodu pozwalamy dzieciom w pewnym zakresie aktywne decydowania o sposobie spędzania czasu. Pozwalamy na nudę. Bo to właśnie wtedy rodzi się inicjatywa. Samodzielne zagospodarowanie czasu, wymyślenie pomysłu, zakomunikowanie go grupie i sprawdzenie w działaniu to złożony proces, który daje ogrom doświadczeń możliwych do przeniesienia na codzienne życie w społeczeństwie. W ten sposób sprawczość przestaje być pojęciem – staje się realnym doświadczeniem. To właśnie z takich chwil buduje się pewność siebie, oparta na doświadczeniu i zaufaniu do własnych możliwości
Alicja Kuchar – przewodniczka beskidzka, trenerka outdoor learning, z wykształcenia pedagożka, z przekonania – edukatorka podążająca ścieżkami alternatywnej edukacji.
